Murat ÇETİN

mcetin@istanbul.edu.tr



Bookmark and Share

Kriz, fizik, iktisat ve yöntem


15.10.2012 - Bu Yazı 2624 Kez Okundu.
Yorum : 0 - Onay Bekleyenler : 0

 Ekonomik krizin nefesini ensemizde hissetmeye başlayınca, birkaç ay öncesine kadar “dalga geçtiğimiz”Avrupalı devletlerin “tasarruf mu büyüme mi” ikilemine biz de “gaz mı fren mi”tartışmasıyla girdik.

Kriz mağduru Avrupalı devletler, bir yandan durgunluk ve işsizlik yüzünden “büyümeye” gözünü dikmişken, diğer yandan aşırı borç yükleri nedeniyle “tasarrufa” mecbur kılınmıştı.

Türkiye ise tepetaklak giden bir büyüme (yüzde 9’lardan yüzde 3’lere doğru) ve onun yol açacağı işsizlik endişesini daha gündemine alamadan, “krizi teğet geçirten” en güvendiği yerden, mali disiplininden açık verdi.

Üstelik geçen yıl fazla veren bütçenin bu yıl verdiği açık babadan kalma usullerle, yani zamlarla kapatılmaya çalışılınca, bir başka problem daha ortaya çıkıyor ki onun adı da “enflasyon”...

Bir tarafı kapatayım derken diğer bir tarafta oluşan açık misali, iktisatta uygulanan her politikanın birincil (doğrudan) etkileri yanı sıra ikincil (dolaylı-görünmeyen) etkileri de vardır. Bu yüzden politika yapıcılar alacağı kararların tüm etkilerini gözetmek durumundadır.

Aynı şekilde uygulanan politikaların kısa vadeli etkileri ile uzun vadeli etkileri de farklı sonuçlar doğurabilir.

Yine, “ekonomide her bir kişinin harcaması bir başkasının geliri” olduğu için, harcama artışı“çarpan etkisi” dediğimiz kendisinden çok daha büyük bir gelir artışı yaratır ki bu da başka bir gerçekliktir ve tersi de geçerlidir.

Tüm bunlara ilave olarak, daha fenası, sosyal bilimlerin en eskisi olan iktisadın temelinde “psikolojik” bir varlık olan insanın yer alması, bir bilim olarak iktisadı ve onun politikalarını daha karmaşık ve aslında daha da cazip hâle getirir...

Psikolojik bir varlık olan insanlardan oluşan toplumların karmaşık yapısı, toplumsal olayların iç içeliği ve karşılıklı bağımlılığı, sosyal bilimlerde uygulamalı bilimlerde olmayan bir özelliktir...

İktisadı “farklı ve güzel” kılan, daha derinlikli hâle getiren, bilim ile sezgiyi birlikte var eden bu yanıdır aslında...

O yüzden “bir yerde iki iktisatçı varsa en az üç farklı fikir duyarsınız” türünden şakalar, ekonomi biliminin bu güzelliğinin, sosyal bilimlerdeki zengin yöntem tartışmalarının dolaylı yansımasıdır...

 

Yöntem olmadan bilim olmaz


İktisat da adeta bir türevi olduğu “fizik bilimi” değiştikçe derinden etkilenir... Buradan yola çıkarak Hamburg’daki Dünya Ekonomi Enstitüsü adlı araştırma merkezinin direktörü Profesör Thomas Straubhaar“iktisat biliminin temel kurallarının bile tartışılması gerektiğini” geçen hafta şöyle anlatıyordu:

“İktisat biliminde, fizikteki gibi kolayca tatbik edilip, sonucu önceden kestirilebilen mutlak geçerli kurallar yoktur. Bu nedenle, son derece karmaşık problemlere standart reçeteler sunmaya kalkışmamalıyız. Örneğin, Yunanistan Avro’yu bıraksa, ortak para bölgesinde her şey düzelir, diyemeyiz.”

Profesör Straubhaar’ın altını çizdiği husus, fiziğin laboratuar ortamında çalışabilen, olayların neden sonuç ilişkilerini tekrarlayarak, belirleyenlerini teker teker analize dâhil ederek, gözlemleyebildiğimiz bir uygulamalı bilim olduğu; buna karşılık iktisadın bir tek insanla değil, tüm toplumla ilgili olduğundan deney şansının olmadığıdır.

Sözkonusu toplum olduğunda, sosyal bilimlerde sadece deney yapamama sıkıntısı yoktur, ayrıca birçok belirleyici unsurun tecrit edilerek incelenen olayın dışında tutulması da mümkün değildir.

Newton Fiziği’nden Kuantum’a geçiş, iktisadı da “kontrol edilen” bir dünyadan “kontrol edilemez” bir dünyaya doğru şekillendiriyor.

Bu gelişmelerin farkına varamayanlar için, özellikle finans kriziyle birlikte iktisatçıların havada uçuşan ve birbiriyle çarpışıp duran fikirleri, bir yandan iktisat biliminin yöntem konusundaki farklı yaklaşımlarını, bir yandan da fizikteki yeni gelişmelerin iktisat bilimine çarpıcı etkisini yansıtıyor.

Profesör Straubhaar’a yakın görüşteki Profesör Max Otte, modern iktisadın güncel kriz senaryolarını açıklayamadığını iddia ederek, “Şu anda kafa karıştırmaktan başka bir işe yaramıyorlar. Krizin yaklaştığını göremedikleri gibi şimdi de çelişkili tahmin ve çözüm önerileriyle boy gösteriyorlar. Bu bakımdan iktisatçılık, krizleri azdırmak ve arttırmaktan öteye geçmiyor” dese de belli ki çağ değişimini, atomaltı parçacıkların hareket yasalarının bilimi ve toplumu derinden etkilediğini, buna bağlı olarak yöntem tartışmalarının çalkantılı zenginleşmesini gözardı ediyor...

En eski sosyal bilim olan iktisat da laboratuarı olmadığı hâlde fizik ve çağ değişimine paralel ve uygun olarak yol alıyor; doğanın bir parçası olan ama aynı zamanda doğaya da egemen olma kabiliyeti bulunan insanı odak noktasına koyan bu derinlikli bilim dalı, bütün haşmeti ve zenginliğiyle yeni hayata intibak aşamasında...

Tartışma zenginliği kafa karışıklığını değil, bir sosyal bilim olan iktisadın kendi çetrefilli yol haritasını anlatıyor...

Anlayana çok keyifli, yabancısına da zafiyetli ve yetersiz görünmesi belki de bundan...

mcetin@istanbul.edu.tr

.

Facebook Yorumları

Kod8
27.12.2013
Herkesi kör, âlemi sersem mi sanıyorsunuz
20.12.2013
Hırsızların kavgası mal bölüşürken başlarmış…
12.12.2013
Parası Neyse Verelim, Öldürmeye Devam Edelim
29.11.2013
Ayrılamayan Kuvvetlerin Ülkesi Türkiye
26.11.2013
Bunlar Halamın Görüşleri, Benim Değil…
03.12.2012
Hukuk Orta Asya, demokrasi Nikaragua
26.11.2012
Aman dikkat, patronunuz ‘seri katil’ olabilir
19.11.2012
Demokrasi olmayınca liberalizm küfür oluyor
12.11.2012
Ne liberallermiş ama...
05.11.2012
‘Ekonomi, seni aptal’
29.10.2012
‘Yağmur giyerlerdi sonbaharla bir’
22.10.2012
İkbal pervanelerinin kriterlerine ‘AB nefreti’ de girdi
15.10.2012
57 İslam ülkesi bir Almanya etmiyor
15.10.2012
Rapor ilerliyor, Türkiye yerinde sayıyor...
15.10.2012
Savaşı yaşayan ekonomi savaşa girerse...
15.10.2012
Kriz, fizik, iktisat ve yöntem
0 0
ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan DÜZCE YEREL HABER GAZETESİ veya duzceyerelhaber.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
Kod8
GÜNÜN YAZARLARI
Günün Yazarları



Kod8
Emlak8.Net