Ragıp ZARAKOLU

Artı Gerçek



Bookmark and Share

İttihatçı Bolşevik Salih Zeki


11.02.2020 - Bu Yazı 111 Kez Okundu.
Yorum : 0 - Onay Bekleyenler : 0

 Solun tarihi ve soykırım tarihi araştırmalarında ortak çalışmaların önemi çok büyük. Bu ortak çalışmanın en başarılı örneklerinden biri Taner Akçam ve Vahakn N. Dadrian’ın “İttihat ve Terakki’nin Yargılanması/Divanı Harbi Örfi Zabıtları” çalışmasıdır. (Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2008)

Ve 90’lı yılların başlarında Dadrian ve Akçam’ın tarihçi olarak birlikte çalışmaya başlamaları, aynı zamanda gerçek “Ermeni/Türk” diyaloğunun başlamasını sağlamıştır. (1)

Resmi tarih yazımının inkâra yoğunlaşmasının bir sonucu da uzun yıllar 1915 olgusunun soykırım olup olmadığı mevzuu üzerinde bir çeşit münazaraya dönüşmesine neden olmuş, olgunun derinliğine farklı ayrıntılarda araştırılmasını geciktirmiştir.

Son dönemde çıkan önemli araştırmalardan biri de genç araştırmacılar Ömer Turan ile Güven Gürkan Öztan’ın “Devlet Aklı ve 1915/Türkiye’de ‘Ermeni Meselesi’ Anlatısının İnşası” (İletişim Yayınları, 2018) olmuş ve inkârın şifresini çözmeye önemli bir katkı sunmuştur.

Bu ortak çalışmanın son başarılı örneklerinden biri de Arsen Avagyan ile TUSTAV kurucu ve araştırmacılarından Erden Akbulut arasında, TKP kurucularından Salih Zeki Kuşarkov üzerine büyüteç tutan çalışma oldu. (2)

Erden Akbulut, Türkiye solunun tarihinin yazımında, bu işin başlatıcısı olan Mete (Tunçay) Hoca ile de çok üretken bir işbirliği yaptı ve ortak çalışma yürüttü. Bunun birçok ürünü oldu. Türkiye Halk İştirakiyun Fırkası /1920-1923 (İletişim Yayınları, 2016) ya da Beynelmilel İşçiler İttihadı (İletişim Yayınları, 2016) gibi.

SSCB’nin çöküşünden sonra, Komintern ve TKP Arşivinin Amsterdam’daki Uluslararası Sosyal Tarih Enstitüsüne getirilmesi, en hayırlı işlerden biri oldu. TUSTAV’ın kurulması da. Akademi çalışmalarının başlamasına sevindim.

Amsterdam’daki arşivde, Doğan Özgüden arşivinin, Latife Fegan’ın korumayı başardığı Hikmet Kıvılcımlı arşivinin yer alması, Türkiye solunun farklı dönemlerinin karşılaştırmalı araştırmalarının yapılmasını kolaylaştırdı.

1980 darbesi sonrası Türkiye ve Kürt solu ile dayanışma içinde olan ve 1994 yılında Irak Kürdistan’ında ölen gazeteci/aktivist Lissy Schmidt’in arşivi de Amsterdam’da. (3)

Arsen Avagyan doktorasını Osmanlı İmparatorluğu ve Kemalist Türkiye’de Çerkeslerin rolü üzerine yaptı. Daha sonra Çerkes diasporası üzerine çalıştı. Bu kitapları Belge yayınladı. Arsen Avagyan’ın yoğunlaştığı konulardan biri de İttihat Terakki Partisi ile Taşnak Partisi ilişkileri oldu. Bu çalışma da Belge’den çıkacaktı ama iki yayınevi arasındaki dostluk temelinde, bir başka araştırma ile birleştirilerek Aras yayınlarından çıktı. (4)

Çerkesler de 19. Yüzyılda Çarlık Rusyası’nın soykırımına uğradı. Çerkes Ethem ile çatışma sonucu Kemalist Türkiye Çerkes alfabesini yasakladı, Mudanya çevresi Çerkesleri zorunlu göçe tabi tutuldu. 1921’de İzmir’de Çerkes Kongresi toplandı. Lozan Barış Anlaşmasına kadar Ankara karşıtı Çerkes gerillalar Midilli Adasında üslendi. Ankara’da birçok Çerkes kökenli lider vardı. Ama Padişah için harekete geçen Anzavur’un da Çerkes olduğu unutulmamalı. Sonuç olarak Çerkesler tek vücut değildi.

Türkiye solu tarihinde en fazla polemik konusu isimlerden biri olan Çerkes Salih Zeki üzerinde, Avagyan ve Erden Akbulut’un buluşması, bu bakımdan şaşırtıcı ve tesadüf değil.

Ermeni soykırımının son durağı olan Deir ez Zor mutasarrıfı Salih Zeki’nin fonksiyonu Nazi soykırımındaki Himmler’in takımının fonksiyonlarını anımsatıyor.

Muş Ermenilerini bitirdikten sonra Halep’e vali atanan Enver Paşanın kayın biraderi Abdülhalik Renda’nın arkadaşı olması da “güvenilir” kişi olarak Deir ez Zor’a atanmasının nedenlerinden biri olmalı.

1917 Devrimi fırtınası çokları gibi Salih Zeki’yi de sarmalına aldı. Ama Deir ez Zor sabıkası hep peşinden geldi. Kendi kısa otobiyografisinde, “1917’ye kadar burjuvaziye hizmet ettim, sonra proletaryaya” diyor. “Hizmete hazır” bir yapısı olduğu anlaşılıyor. Hakkında tutulan raporlarda “şenlikli hayata pek düşkün” deniyor. Komintern yayınlarında editörlük yaptı. Bir yandan da Mikoyan gibi partililerle bağlar kurmayı, onların himayesine girmeyi başardı. Şefik Hüsnü, tercümesi iyi diyor. Lenin bile tercüme ediyor. Moskova Şarkiyat Enstitüsünde, Doğu Emekçileri Üniversitesinde çalışıyor. Ama parti raporlarında “kendi çıkarına bakan yağmacı düşünceye sahip” diye de değerlendiriliyor. Azerbeycan’ın Sovyetleşmesinde rol oynuyor. Ankara-Moskova ilişkilerinde de. Mustafa Suphi’yi uyarıyor, “gitme” diye. Demek ki bir bildiği var! Stalin dönemindeki tasfiyelerden de yırtmayı başarıyor. 1940 yılında 57 yaşında Moskova’da ölüyor.

(1) Ermeni-Türk diyaloğunun gelişimi üzerine bak: Ragıp Zarakolu, Sivil Toplumda Türk- Ermeni Diyaloğu /Paris 1984-2005, Pencere Yayınları 2008.
(2) Arsen Avagyan, Karanlıkta Kalmış Bir Eylemci: Salih Zeki Kuşarkov, Sosyal Tarih Yayınları, Şubat 2020
(3) Lissy Schmidt, Özgürlüğün Bedeli/Irak Kürt Bölgesinden 1991-93, Belge Yayınları 1996.
(4) Arsen Avagyan ve Gaidz F. Minassian, İttihat Terakki ve Ermeniler, Aras Yayınları 2005. Arsen Avagyan, 2004. Osmanlı İmparatorluğu ve Kemalist Türkiye’nin Devlet-İktidar Sisteminde Çerkesler, Belge Yayınları 2004. Arsen Avagyan, Türk Dış Siyasetinde Kuzey Kafkasya Siyasi Muhacereti 1920-71, Belge Yayınları 2013.

.

Facebook Yorumları

Emlak8
11.02.2020
İttihatçı Bolşevik Salih Zeki
8.02.2020
İnsani hukuk mevzuu
5.02.2020
Bir zamanlar Kore’de
2.02.2020
Konstantiniye Göçebesi
28.01.2020
ANZ için
26.01.2020
Bilineceği Bilmek
21.01.2020
Bağışlanmadan önce özür gelir
15.01.2020
RTE’ye ilkokul öğretmeninden mektup
9.01.2020
Yitik kent Ankara
28.12.2019
Pandora’nın Kutusu
24.12.2019
Bakü Komünü
22.12.2019
Bir ihtilalci, bir devrimci, bir fedai: Zihni Çetiner
20.12.2019
Cumhuriyet çocuklarını sevmedi
14.12.2019
Soykırımı solkırım izledi / Nürnberg Sürgün Buluşması İçin
11.12.2019
Ak saçlı hocamdı benim
2.12.2019
Ferman, İskan derken
28.11.2019
Guantanamo, dünyanın kalbindeki hançer
23.11.2019
Tekrarlanan tarih
19.11.2019
‘Bütün dünya bir sahnedir’
15.11.2019
Utan sevgili ülkem
9.11.2019
İpek Yolu ya da Kolektif Emperyalizm
5.11.2019
Basın özgürlüğü çabasının güçlü kökleri
4.11.2019
Alametler belirdi
2.11.2019
Uygun adım marş!
28.10.2019
Yeniden 2000’lere dönüş
24.10.2019
Kuzey’deki ‘güvenli’ bölge
21.10.2019
'Düşünce özgürlüğü örtüsü altında'
18.10.2019
Yeni bir tragedya sergilenirken Garbis'le vedalaşmak
16.10.2019
Bu filmi çok gördük
13.10.2019
Salatada sos olmamak
10.10.2019
21. yüzyılın Chamberlain’i Trump
0 0
ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan DÜZCE YEREL HABER GAZETESİ veya duzceyerelhaber.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
Emlak8



Emlak8

Aradığın Evi Bul. Emlak8.Net

Dijital Reklam Ajansı Serbay Interactive