‘Ayna ayna söyle bana...’

  • 10.04.2014 00:00

 Geçen yazımda sözkonusu ettiğim “qaşmer” tabiri, doğal olarak Kürtçe bilmeyen okurlarımı “acaba nedir” diye meraklandırdı. Bazen yazılarımda Kürtçe sözcüklere, deyişlere yer vermemin sebebi tam da bu; yani Kürtçe öğrenmeye dönük bir ilgi ve merak uyandırmak. Bakmayın siz Kürtçe hakkında en ufak bir fikri olmadığı hâlde “Kürtçe medeniyet dili değildir” türü inkârcı resmî ideolojiden öğrendiği cahilane ezberleri hâlâ “görüş” diye açıklayan devlet adamlarına. Kürtçe bölgenin en köklü ve zengin dillerinden biridir. Mevzuu dağıtmayalım ama.

Kürtçe bilmeyen okurların çoğu doğruya yakın tahminlerde bulundular. Bu arada yazımın belirli bir kişiyi anlattığını düşünenler oldu. Hayır. “qaşmer” derken belirli bir kişiyi kastetmiş veya anlatmış değilim; zira ortalıkta “qaşmer” enflasyonu var, birini kastetsen, diğerlerine haksızlık yapmış olursun. Ama taşıdıkları ortak ve ortalama özellikler nedeniyle, akla gelen çok sayıda isim olması da doğal.

Qaşmer” Kürtçedeki başka birçok sözcük gibi Türkçede tam, bire bir karşılığı olmayan sözcüklerden. Kurmanci’ye hâkim arkadaşlarıma da danıştım. Türkçede en yakın karşılığı “yalaka” veya “soytarı”. Kürdistan’da ağaların, beylerin hüküm sürdüğü zamanlarda, onların gücüne, zenginliğine paralel genişlikte “qaşmerleri” olurdu. Bunlar aynı zamanda asalak kişilerdi. Ne dese, ne yapsa ağalarını, beylerini doğrulamak, övmek en büyük misyonları idi. E, ağalar da “eşek” değil ya, onların bu çabalarını ödüllendirirdi.

Qaşmer”, aynı zamanda “yalama” olmuş kişilikleri anlatan bir sözcük. Yalaka ve yalama kişilikler zaten birbirine yakın özelliklere sahip. Yalaka tiplerin kişiliği “yalama” olmuştur denebilir rahatlıkla. Gelen ağam giden paşamdır. Mühim olan “güçlü” olanın yanında olmaktır, hakla, hukukla, ilkeyle, adaletle, ahlakla filan işleri yoktur. İşleri, güç olanın, iktidar olanın yanında saf tutmaktır. Bunu bir tarz hâline getirdikleri ölçüde “yalama” olurlar.

Ağa olanın, bey olanın gücü, biraz da beslediği “qaşmer” tiplerin sayısıyla ölçülür. Yanında yöresinde yalakaları olmayan bir “ağa” düşünebilir misiniz? Olsa olsa “züğürt ağa” olur.

Tabii, ağanın ağa olduğu zamanlarda bu “qaşmer” tabakasından insanlar korkar ama sevmez, nefret ederdi. Nasıl korkmasınlar, adamlar ihbarcı, duyduğunu bire bin katıp ağasına yetiştirdiği kadar kıymet-i harbiyesi var. Fakat devir devran değişmeye görsün, düşene ilk tekmeyi vuran, en çok feryat figan eden de bunlar olurlar. “Ulan sen de oradaydın” gibi bir hafızanın canlanması hâlinde ise, “kaçacak delik aramak” durumuna düşerler.

Ağalık, beylik, malum, “devlet” ve “iktidar” kavramlarının primitif hâlidir. Krallıklar, padişahlıklar ve hatta demokratik değerleri benimsememiş güç ve iktidar sahipleri için de benzer tespitler yapsak, yanlış olmaz. “Güç bende artık” diyen biri, bu gücünü olduk olmadık yerde teyit eden kişilere ihtiyaç duyar. Giderek övgüler, güzellemeler, “ne güzel buyurdunuz efendimiz” sözleri, her gün baktığı “ayna” olur. Ve o aynada yansıyan kişi olduğuna cidden inanmaya başlar, kendi gerçekliğini unutur. Unuttururlar.

Güç ve iktidar, kendi etrafında ranta dayalı bir ilişkiler ağı ve beraberinde hayatın değişik alanlarından yalakalar tabakası oluşturur. Bu, iktidar olmanın doğasında var. Bozar. Buna karşı gücü elinde tutanın alabileceği en büyük önlem, demokrasiyi içselleştirmiş olması ve kerameti kendinde değil demokraside bulan bir anlayışla hareket etmesidir. Elinde tuttuğu gücün ancak ve sadece demokratik değerleri savunmak ve güçlendirmek üzere bir anlam taşıdığını bilmesi, unutmamasıdır. Kolay değil ama etrafında oluşan yalaka tabakasından hoşnut değil rahatsız olması, eleştiriye açık durmasıdır.

Qaşmer” kişiliklerin bir özelliği de, bir “şey” oldukları zaman “alta karşı bastırmacı üste karşı yaranmacı” olmalarıdır. Bu da biraz açımlanması gereken bir konu oluyor. Açarken de ister istemez bazı analojiler yapmak gerekecek sanırım. Birileri alınacak olsa da...

[email protected]

Twitter: @CaferSolgun

Yorum Yap

Yorum yazarak yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Düzce Yerel Haber (www.duzceyerelhaber.com) hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Resmi İlanlar