• 9.08.2013 00:00

 ‘Liberal' kavramı boyutları çok daha geniş bir özgürlüğü, bağımlı olmayı reddeden bir cesareti, bir davranışı içerdiğine göre, liberal eğitimi de insanları bu nitelikler ile yetiştirmiş ve bireyselliği bireyde gerçekleştirmiş bir kavram olarak adlandırabiliriz.Özgür eğitim kavramını liberal eğitim kavramı olarak da kullanan Aristotales; demokratiklik, cesaret, eşitlik ve adalet gibi kavramlarla liberalliği ve özgürlüğü eğitime yansıtmayı ve uygulamayı amaç edinmiştir.

Özgür insanda liberal konular olarak, mekanik olmayan yani rutin aktivitelerden ziyade ruhsal ve zihinsel faaliyetleri ve daha iyi bir yaşam sürmek için ileri düzeyde yeteneklerle donanmış yaşantıları, eğitimde kullanmanın gerekliliği önemlidir. Bireylere önceden belirlenen ve tanımlanan yöntemlerle kalıp değerler yerine, bireyselliği ön plana çıkaran, konuları objektif olarak değerlendiren, hoşlandığı konu ve bilgileri ele alıp o alanda ilerlemeyi ilke edinen bir anlayış kazandırmak liberal eğitimin önceliklerindendir.

Tabi liberal eğitimin amaçlarını yerine getirilebilmesindeki temel şartların en önemlisi devlet eliyle eğitime hiç bir müdahalenin yapılmamasıdır. Çünkü bu tür müdahaleler toplumda doğal uyumu ve bütünleşmeyi ortadan kaldıracaktır. Bu ise bireyin özgürlüklerinin kısıtlanması, bir takım bireylerin başkaları üzerine baskı uygulaması anlamına gelecektir. Özgürlüklerin kısıtlanması ise toplumsal uyum yerine toplumsal çatışmayı beraberinde getiren bir hak ihlalidir. Özgürlüklerin kısıtlanması bugün birçok ülkede devlet otoritesinin eğitime yaptığı müdahaleler ile gerçekleşmektedir diyebiliriz.

Neo-Liberal düşüncelerin öncüsü olan M.Friedman, devletin eğitime müdahalesinin eğitimin etkinliğini azalttığını belirtir. Devletin eğitime yaptığı müdahalelerin;

-eğitim standartlarını düşürdüğünü,

-sınıfların atmosferinin öğrenmeyi motife etmediğini,

-gözlemlenebilir bir kârlılığı olmadan maliyetleri arttırdığını belirtmiştir.

Bu müdahaleler zamanla eğitimde işlevsel olarak bazı sorunları da beraberinde getirmiştir. Eğitim faaliyetlerinin alınıp satılan bir mal haline getirilmesi, eğitimin en temel özelliği olan, özgürleştirici içeriğinin boşaltılması anlamına gelmesiyle, eğitimin özgürleştirici dinamiğini yaşama geçirecek yeni uygulamaların önerilmesi ve talep edilmesi bu alandaki en acil problemlerden biridir.

Eğitimin sorgulayan yanının önündeki temel engel, öğrenciyi bir müşteri olarak algılayan ve öğretim elemanını ve öğrenciyi piyasanın istekleri doğrultusunda biçimlendiren ve yönlendiren neo-liberal eğitim politikalarıdır.

Bir taraftan neo-liberal politikalar sonucu hem gelir dağılımında ortaya çıkan bozulma, hem de kamu harcamalarının bu politikalar doğrultusunda kısılması, çalışan kesimlerin eğitim hakkına bir darbe indirmiştir. Bu politikalara ek olarak eğitim alanının kendisinin neo-liberal ilkeler doğrultusunda düzenlenmesi, çalışan kesimlerin eğitim olanaklarına ulaşma yollarını büyük ölçüde tıkamıştır.

Ekonomisiyle, müfredatıyla, ders kitaplarıyla devletten tamamen bağımsız okulların açılmasına imkân tanınmalıdır. Devlet, bu okulların müfredatlarını sadece insan hakları açısından denetleyebilmelidir. Bunun dışında okullar istedikleri müfredatı hazırlayıp topluma sunabilmelidir. (1)

Genel olarak yaratılan toplumsal zenginliğin paylaşımının artarak eşitsizleştiği bu toplumsal yapılanma da, eğitim hakkının kullanılması daha da eşitsiz bir özellik kazanmıştır. Kullanıcı ücreti (harçlar) ve diğer eğitime ilişkin harcamaların özelleştirilmesi eğitimin maliyetini artırdığı ölçüde eğitim talebini olumsuz yönde etkilemiştir. Liberal eğitimin amacı, devletin eğitim hizmetinden hızla vazgeçmesi, daha da önemlisi eğitim hizmetlerinin piyasa koşullarında arz ve talebi için gerekli çerçeveyi oluşturmasını sağlamaktır.

Bu konuda bilgileri ve tavsiyeleri ile eğitim camiasına ışık tutan LDT Eğitim Politikaları Koordinatörü ve Sivil Düşünce Yayın Yönetmeni Sayın Ufuk Coşkun’un düşünceleri ve yazıları eğitimcilerin önemle üzerinde durması gereken bilgileri içermektedir.

 

1-       Ufuk Coşkun http://www.liberal.org.tr/incele.php?kategori=MTg=&id=ODY2