Bugün, aslında birçoğumuzun bildiği, ama BM ne demektir? diye sorulduğunda pek de doğru cevap alamadığımız bir konu hakkında bilgilerimizi tazelemek amacıyla bu konuyu seçtim. BM ne demektir ve ne iş yapar? Birleşmiş Milletler; İkinci Dünya Savaşı’ndan galip çıkan büyük devletlerin liderliğinde oluşturulmuştur. BM’ye öncülük eden ülkeler ABD, Sovyetler Birliği, İngiltere, Fransa ve Çin Halk Cumhuriyeti’dir. 24 Ekim 1945 tarihinde de, Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesinin yanı sıra imza sahibi ülkelerin de onayı ile BM Antlaşması yürürlüğe girdi ve Birleşmiş Milletler kuruldu.

Birleşmiş Milletler (BM), diğer adıyla Birleşmiş Milletler Örgütü, sadece barış ve insani yardım için çalışan bir kuruluşun ötesinde birçok alanda faaliyetleri olan uluslararası bir örgüttür. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra 51 ülkenin katılımı ile kurulan örgüt, günümüzde neredeyse dünyadaki bütün ülkelerin yer aldığı 193 ülkenin temsil edildiği devasa bir örgüttür. Türkiye, dünyanın en büyük uluslararası kuruluşu olan BM’nin kurucu üyelerinden biridir.

Kuruluşu, Amacı ve Yapısı

“BM; dünya barışını, güvenliğini, sosyal ilerlemeyi, yaşam standartlarını yükseltmeyi, insan haklarını desteklemeyi ve dostane ilişkileri geliştirmeyi amaçlayan bir kuruluştur. Savaşları ve barışa dönük tehditleri önlemek, ülkeler arasında dostane ilişkiler kurmak ve uluslar arası ‘Adalet, güvenlik, ekonomik kalkınma, sosyal eşitlik’ haklarını tüm ülkelere eşit oranda sağlamak temel amacıdır.

BM’ye; kuruluşunda yer alan 51 ülke ve son olarak katılan Güney Sudan’la birlikte 193 ülke üyedir. Birleşmiş Milletlerin merkezi, Amerika Birleşik Devletleri’nin ‘New York’ kentidir. Bünyesinde 6 temel kurum bulunuyor. Bunlar; Genel Kurul, Güvenlik Konseyi (BMGK), Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Konseyi, Genel Sekreterlik ve Uluslararası Adalet Divanı’dır. Bu kurumlardan ilk 5’i New York’ta, Adalet Divanı ise Hollanda’nın “Lahey” kentinde bulunuyor. Cenevre, Viyana ve Nairobi’de de BM ofisleri bulunmaktadır. Politik ilişkiler başta olmak üzere örgütün faaliyetlerinde önemli görevler üstlenen kurum Genel Sekreterliktir.

Güvenlik Konseyi, BM’nin en önemli kurumlarından biridir. Örgütün siyasal alandaki yürütme organıdır. Konseyin 5 daimi üyesi bulunuyor. Daimi üyeler ABD, Çin, İngiltere, Fransa ve Rusya’nın her konuda veto hakkı bulunuyor. 10 geçici üye, iki yıllığına seçiliyor. Güvenlik Konseyi şu görevleri ifa eder; BM’nin amaç ve ilkeleri çerçevesinde barış ve güvenliği korumak, uluslararası anlaşmazlıklara yol açabilecek her türlü tartışmalı durumu soruşturmak ve anlaşma koşullarını önermek, silahlanmayı denetleyecek planlar hazırlamak, barışa karşı tehditleri araştırmak ve önerilerde bulunmak, saldırganlara karşı askeri birliklerle önlem almak.

BM Güvenlik Konseyi’ne bağlı kuruluşlar şunlardır;Ticaret ve Kalkınma Konferansı, Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), Mülteciler Yüksek Komiseri Ofisi (UNHCR), Dünya Gıda Konseyi, Dünya Gıda Programı, Eğitim ve Araştırma Enstitüsü, Kalkınma Programı (UNDP), Silahsızlanma Araştırmaları Enstitüsü, Sınai Kalkınma Örgütü (UNIDO), Çevre Sorunları Programı, Birleşmiş Milletler Üniversitesi, Birleşmiş Milletler Özel Fonu, Sosyal Kalkınma Araştırma Enstitüsü, Kadının İlerlemesi İçin Uluslararası Araştırma ve Eğitim Enstitüsü, Uluslararası Arama Kurtarma Danışma Grubu.

BM’ye bağlı diğer kuruluşlar da şunlardır;Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA), Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO), Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (IFAD), Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Uluslararası Para Fonu (IMF), Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU), Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), Birleşmiş Milletler Endüstriyel Gelişme Örgütü (UNIDO), Dünya Turizm Örgütü (UNWTO), Dünya Posta Birliği (UPU), Dünya Bankası (WB), Dünya Gıda Programı (WFP), Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO), Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO).

Türkiye’nin BM zorunlu bütçesine katkısı, BM bütçesinin yüzde 1-1,5’i seviyesindedir. Türkiye, 2014 yılında BM bütçesine en fazla katkı yapan ülkeler arasında 16. sıradaydı. 2016-2018 bütçe döneminde Türkiye’nin BM genel bütçesine katkı payı yüzde 1,018 olarak belirlendi. Türkiye, insani yardım programlarına da BM İnsani Yardım Eşgüdüm Ofisi (OCHA) ve Dünya Gıda Programı (WFP) aracılığı ile destek vermektedir. 1 Temmuz 2014 tarihinde OCHA’ya en fazla bağış yapan ülke olarak OCHA Donör Destek Grubu’na üye olarak kabul edilmiştir. Bu çerçevede ilk Dünya İnsani Zirvesi (DİZ), 23-24 Mayıs 2016 tarihinde İstanbul’da gerçekleştirilmiştir. BM Nüfus Fonu’nun (UNFPA) Doğu Avrupa ve Orta Doğu Bölgesel Ofisi, İstanbul’a taşınmıştır. Vatikan, uluslararası hukukta egemen bir ülke olarak görülür; ancak BM’ye üye değildir. Birleşmiş Milletlerin İngilizce karşılığı ‘United Nations (UN)’ şeklindedir.”

BM’de, “ABD, Çin, İngiltere, Fransa ve Rusya’nın” istemediği veya beğenmediği bir karar çıktığında bu beş ülkeden birisi veto ederse o karar uygulanmaz. Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan da onun içindir ki “dünya beş’ten büyüktür” diyor!Hoşçakalın.

  • Abone ol