• 28.10.2020 00:00

 Merkez Bankası rezervleri brüt döviz rezervleri ve altın rezervlerinin toplamından oluşur. Bu rezervlerin tamamı Merkez Bankası’na ait değildir. Bunların bir bölümü bankaların Merkez Bankasında tutmak zorunda olduğu zorunlu karşılıklardan oluşur. Bunları bir çeşit emanet dövizler olarak düşünebiliriz. TCMB’nin son yıllarda rezerv opsiyon mekanizması aracılığıyla TL mevduatlar karşılığında alması gereken zorunlu karşılıklara da döviz ya da altın yatırma esnekliği tanımasıyla bu döviz ve altın rezervlerindeki emanet miktarında artış olmuştur. Döviz ve altın rezervlerinin bir bölümünün emanet olması nedeniyle Merkez Bankası’nın döviz rezervleri toplamı bize brüt döviz rezervleri gösteriyor. Bundan Merkez Bankası’nda emaneten duran miktarları düştüğümüzde net döviz rezervine ulaşıyoruz.

 

Merkez Bankası’ndaki emanet rezervleri düşerek ulaştığımız net rezervlerden bir de swap yoluyla elde edilmiş döviz miktarını düşmemiz gerekiyor. Çünkü bunlar da belirli bir vadeyle ödünç olarak alınmış olan dövizleri ifade ediyor. Vadesi geldiğinde eğer karşı taraf uzatma istemezse bu tutarların da iadesi gerekiyor.

Aşağıdaki tablo Eylül ayı itibarıyla ve geçen yılın Eylül ayı sonuçlarıyla karşılaştırmalı olarak Merkez Bankası rezervlerini gösteriyor (Kaynak: TCMB sitesi elektronik veri dağıtım sistemi)

 

 

Resmi Rezervler (Milyar USD)

Eylül 2020

Eylül 2019

1 (2+3+4)

Resmi Rezerv Varlıkları

79.680

101.113

2

   Döviz Varlıkları

36.326

73.772

3

   Altın (Altın mevduatı ve swapları dahil)

41.821

25.871

4

   Diğer (IMF Rezerv Pozisyonu ve SDR'ler)

1.533

1.470

5 (6-7)

Net Rezervler

18.243

37.871

6

   Dış Varlıklar

82.213

104.078

7

   Döviz Yükümlülükleri (-) Kamu K. Döviz Mevduatı

63.970

66.207

8 (9+10)

Swaplar

-57.852

-17.272

9

   1-4 aylık

-34.177

-13.238

10

   4 ay-1 yıl arası

-23.675

-4.034

11 (5+8)

Swap Hariç Net Rezervler

-39.609

20.599

Notlar:

     

1 ve 8

TCMB UA Rezervler ve Döviz Likiditesi Tablosundan

   

5

TCMB Analitik Bilançosundan

   
 

30 Eylül USD/TK Kuru: 7,7522 (TCMB Alış Kuru)

   

Tablo şunları gösteriyor: (1) TCMB brüt rezervleri bir yıl içinde 21,4 milyar dolar azalmış. (2) Döviz varlıkları 37,5 milyar dolar azalırken altın yaklaşık 16 milyar dolar artmış. (3) Merkez Bankası net rezervleri (emanet rezervler düşüldükten sonra kalan miktar) 19,6 milyar dolar azalmış. (4) Swap yoluyla sağlanan kaynaklar 40,6 milyar dolar artmış. (5) Swap imkânlarını düşerek bakarsak Merkez Bankası net rezervleri + 20,6 milyar dolardan – 39,6 milyar dolara düşmüş. Bu durumda swap hariç net rezervlerdeki gerileme 60,2 milyar dolar olmuş.

 

USD/TL kurunun 8,15’leri geçmesinde ekonomik nedenlerin yanı sıra birçok sosyal ve siyasal neden de var kuşkusuz. Bu tablodaki gelişmeler ekonomik nedenler arasında önemli bir yer tutuyor.